به گزارش ترنم شمال؛کرب‌زنی با چوب‌هایی که زمین را بر حسین نالان می‌کنند، علم‌گردانی در تاسوعای ساری که ارادت به پرچم‌دار کربلا را به اهتزاز درمی‌آورد، فرمازنون که در خانه‌ها را به‌روی تشنگان حقیقت می‌گشاید و نخل‌گردانی همگی گوشه‌هایی از میراثی زنده‌اند که نه در موزه‌ها، بلکه در کوچه‌پس‌کوچه‌های این دیار جریان دارد.

از نخستین شب محرم که بانگ «حسین‌حسین» از گلدسته‌های خشتی بلند می‌شود، مازندران به صحنه‌ای بی‌بدیل از عشق جمعی بدل می‌گردد، صحنه‌ای که در آن، سوگ کربلا با رنگ و بوی جنگل، دریا و کوه درهم‌آمیخته است.

مساجد و تکایا، از دشت‌های سبز تا ارتفاعات‌ کجور و دماوند سیاه‌پوش می‌شوند و هر محله، آیین خود را به‌یادگار نیاکان زنده نگه می‌دارد اما آنچه این سرزمین را از سایر استان‌ها متمایز می‌کند، نه صرفاً دلدادگی مردم، بلکه تنوع بی‌نظیر آیین‌هایی است که هر یک، روایتی مستقل از ارادت به خاندان عصمت را بازگو می‌کنند.

طوبی اوصانلو، کارشناسی میراث معنوی اداره کل میراث فرهنگی مازندران،   با اشاره به گنجینه گران‌بهای عزاداری می‌گوید: مازندران به‌دلیل برخورداری از اقلیم‌های متنوع و زیست‌بوم‌های گوناگون، پذیرای آیین‌های متعددی شده که هرکدام ریشه در معیشت، باورها و حتی مصالح بومی مردم خود دارد.

وی افزود: نکته جالب این است که بسیاری از این آیین‌ها نه با دستور بلکه در دل زندگی روزمره کشاورزان و دامداران شکل گرفته و سپس با مناسک مذهبی عجین شده‌اند و این پیوند ارگانیک، رمز ماندگاری آنهاست.

کرب‌زنی؛ وقتی چوب‌ها به ناله درمی‌آیند

در منطقه کوهستانی بندپی بابل، هنوز هم صدای تق‌تق دو تکه‌چوب گردو، ضرب‌آهنگ نوحه‌های محرمی را تنظیم می‌کند. این صدا که «کرب‌زنی» نام دارد، نه یک حرکت موزون ساده، که روایت ناله و سوگ بر مصیبت امام حسین است.

کرب‌زن‌ها با لباس‌های یکدست سیاه، در صف‌های منظم می‌ایستند و چوب‌ها را به‌هم می‌کوبند؛ صدایی خشک و حزین که انگار زمین را نیز به سوگ دشت کربلا فرا می‌خواند.

پژوهش‌های میدانی نشان می‌دهد که «کرب» در اصل نام درختی جنگلی بوده که در گذشته به‌فراوانی در این منطقه می‌روییده و مردم از چوب آن برای ساخت این وسیله استفاده می‌کرده‌اند و پس از کمیاب شدن آن درخت، امروزه از چوب گردو یا توت بهره می‌برند اما ماهیت آیین تغییری نکرده است.

اوصانلو می‌افزاید: کرب‌زنی امروزه بیشتر در روستاهای محدودی از بندپی اجرا می‌شود و نسل جوان کمتر به سراغ آن می‌رود. ثبت ملی، تنها نخستین گام بود و گام دوم، آموزش و ترغیب جوانان به این میراث شنیداری‌ است تا این ناله حزین از سینه جنگل‌ها خاموش نشود.

علم‌گردانی ساری؛ پرچم‌هایی که با اشک گره می‌خورند

در صبح تاسوعا و در شهر ساری دسته‌های عزادار از محله‌های قدیمی، علم‌های سیاه و سرخ را بر دوش می‌گیرند و از امامزاده یحیی تا حرم امامزاده عباس به حرکت درمی‌آیند.

علم‌گردانی در این شهر، تنها یک راهپیمایی نمادین نیست بلکه هر علم، یادگار یک هیئت یا یک خانواده قدیمی است که سال‌ها نذر آن بوده‌اند. جوانان، علم‌های سنگین را با احترام تمام حمل می‌کنند و در هر قدم، عزاداران با سینه‌زنی و نوحه، فضا را غرق در احساسات می‌کنند.